OʻzLib elektron kutubxonasi
Бош Сахифа Асарлар Бўлимлар Муаллифлар
Bosh Sahifa Asarlar Boʻlimlar Mualliflar
 
Асарга баҳо беринг

5 / 5 (1ta baho berilgan)


Асарни сақлаб олиш

Асарни ePub форматида сақлаб олиш (iBooks ва Kindle каби ereader'ларда ўқиш учун) Асарни PDF форматида сақлаб олиш Асарни OpenDocument (ODT/ODF) форматида сақлаб олиш Асарни ZIM форматида сақлаб олиш (Kiwik каби e-reader'ларда ўқиш учун) Icon book grey.gif

Асар тафсиллари
МуаллифҲазиний
Асар номиТасаддуқ ё Расулуллоҳ
ТуркумларКутубхона
Xалқлар
   - Ўзбек/мумтоз адабиёти
Бўлимлар
   - Лирика
Муаллифлар
   - Ҳазиний
Услуб
   - Шеърият
Шакл
   - Ғазаллар
Ёзув
   - Кирил
ТилЎзб
Ҳажм101KB
БезатишUzgen (admin@kutubxona.com)
Қўшилган2012/12/10
Манбаhttp://forum.ziyouz.com/ind...


iPad асбоблари
Bu asarni ePub versiyani saqlab olish


Мазмун
Бу асар Ўзбек электрон кутубхонасида («OʻzLib»да) жойлашган. OʻzLib — нотижорат лойиҳаси. Бу сайтда жойлашган барча китоблар текин ўқиб чиқиш учун мўлжалланган. Ушбу китобдан фақатгина шахсий мутолаа мақсадида фойдаланиш мумкин. Тижорий мақсадларда фойдаланиш (сотиш, кўпайтириш, тарқатиш) қонунан тақиқланади.



Logo.png





Тасаддуқ ё Расулуллоҳ
Ҳазиний

Сўзбоши

Шоирнинг исми шарифи Зиёвуддин бўлиб, отасининг номи Каттахўжадир. Бўлажак шоир 1867 йил июнь ойида Фарғона вилоятининг Кенагас қишлоғида зиёли-деҳқон оиласида дунёга келади. У бошланғич маълумотни отасидан олган. Сўнг мутолаа йўли билан кўп билим ҳосил қилиб, фазлу, камолатга эришган. Ҳазиний деҳқончилик касби билан шуғулланган, Ҳозирги Бағдод туманидаги Чопдор қишлоғидаги қумлик ерларни ўзлаштирган, мевали дарахтлар эктириб, боғ яратган, катта ҳовуз кавлатган, тегирмон ва бошқа бинолар қурдирган.

Хазиний ижоди хақида уқувчига маълум тасаввур берувчи «Баёзи Ҳазиний» [«Ҳазиний баёзи»] Тошкентда уч марта чоп этилган. Дастлаб хижрий 1328 милодий 1910 йилда Тошкент шаҳрида «Матбааи Ғуломий»да нашр этилган шеърий мажмуасининг унвон варағида шундай дейилган: «Алҳамдулиллаҳ ва-л миннаки, ушбу китоби мустатоб [ёқимли]

саодат интисоб [бахтиёрликка мансуб] бу овони файзиқтиронда ва замони фархатнишонда шоири оташзабон, айни Ҳазиний тўра эшони Хўқандийнинг ашъорларидан хўшачинлик қилиб жамъ этилуб, сафхаи ижодга намудор қилинди. Нечунким, алҳол ушбу хожанинг абётлари Фарғона ва Тошкенд ва ғайри ерларга мақбул ва марғубдур. Бинобарин, табъ ва тамсилиға қўшиш қилинуб, ном қўюлди «Баёзи Ҳазиний» маа ашъори ғарибаи шуаро Дигар ва абёти ҳаводиси зилзилаи Андижон деб. Мунинг шариға саъи балиғ кўргузгон фақирул ҳақир, тожири кутуб Мирзо Аҳмад бинни Мирзо Карим маҳрум».

«Баёзи Ҳазиний» ҳижрий 1329 (милодий 1911) йилда шоирнинг янги шеърлари билан бойитилиб иккинчн марта нашр этилди. Учинчи марта мазкур баёз ҳижрий 1331 (милодий 1913) йилда Тошкентда, О. А. Порцев матбаасида босилди.

Машҳур ҳофизимиз мулла Тўйчихон Тошмуҳаммадхон ўғлининг қўшиқларидан тузилган «Армуғони Ҳислат» (Тошканд, «матбааи Ғуломий», 1912 йил) баёзига Ҳазинийнинг «Ё Ҳаёт ан-набий» радифли ғазалига Камий ва мазкур баёз котиби Сирожиддин махдум Шавкатнинг боғлаган мухаммаслари, «Кел» радифли ғазалига Ҳислат боғлаган мухаммас киритилган. Аввалги икки мухаммаснинг «Ҳўқандча хониш» оҳангида, кейингисининг «Дилхирож» куйида айтилиши уқтирилган.

«Баёз» маа «Гулшани ашъор» (Тошканд, 1913 йил) баёзига шоирнинг ғазали ва муҳаммаси киритилган. Тошкандда нашр этилган «Маҳбубул-маҳбуб» баёзига ҳам Фарғона музофотидан етишган шоирлар асарлари қаторида Ҳазинийнинг Ҳамза мухаммас боғлаган ғазали ва Амоний Арабонийнинг шоирнинг «Кошки» радифли ғазалига боғлаган мухаммаси киритилган.

Шоир авлодларининг таъкидлашларича, Ҳазиний ўз шеърларики жамлаб девон тузган. Кейинчалик бу девон шоирнинг катта ўғли Амакихонда сақланган. 30-йиллар охиридаги қатоғон пайтида Амакихонни эшонликда айблаб, уйини тинтув қилиб, отасининг девони олиб кетилган, ўзини қамашган. Бу нодир девонни излаш ҳозирга қадар натижа бергани йўқ.

Таассуфларким, улуғ қадриятларимиздан саналмиш ўтмиш адабиётимизга синфий, партиявий нуқтаи назардан қаралган вақтларда, кўҳна ва бой адабиётимизиинг кўплаб намояндалари сунъий равишда «илғор» ва «реакцион» гуруҳларга бўлиб, нохолис баҳоланди... Туркий халқларнинг фахри, файласуф шоир, мутафаккир «султонул орифин» (орифлар султони), «қутби миллат ваддин» («миллат ва диннинг қутби») Хўжа Яссавий ҳазратдан тортиб бу зоти бобаракотнинг издошлари Сўфи Оллоёр, Мажзуби Намангоний, Қорий, Муҳйи, Азимий, Жалолий, Ҳазиний Ҳўқандий каби ўнлаб шоирларимизнпнг пурҳикмат асарларидан халқимиз яқин йилларгача маҳрум бўлиб келди.

Минг шукрким, мустақиллик ва озодлик шарофати туфайли ўтмиш маданий-адабий меросимизни холис ўрганиш, бор ҳақиқатни айтиш имкониятига эга бўлдик.

Ҳазнний анъанавий ишқий ғазаллар ёзиш билан бирга тасаввуф руҳида ҳам асарлар ёзган. Унинг ижодий хазинасининг маълум бир қисмини Қуръон оятлари ҳамда Муҳаммад алайҳиссалом ҳадисларига даъват қилувчи асарлар ташкил қиладики, бу хусусият шоирга исломий нуқтаи назардан ҳам алоҳида эътибор кўрсатилмоғини тақозо этади.

Биз ушбу тўпламга Ҳазинийнинг ҳар учала тошбосма баёзидан, Ғафур Ғулом номидаги Фарғона вилояти музейи жамғармасидаги 45, 4312-рақамли қўлёзма баёзлардан ва бошқа манбаалардан 961 мисрадан иборат 49 та шеърини аниқлаб, киритдик. Тўплам анъанавий девон тартибида тузилдики, ниятимиз китобхон мутоаласини равонлаштириш эди. Албатта, ушбу мажмуа дастлабки тажриба бўлганлиги учун айрим нуқсонлардан холи бўлмаслиги табиийдир. Бунинг учун узр сўраб, тўплам ҳақидаги фикр-мулоҳазаларингизни мамнуният билан қабул этишимизни билдирамиз.

Аҳмад Мадаминов, филология фанлари номзоди

Ғазаллар

Жаҳони бевафодин охири бир кун кетар бордур,
Бу дунё бир работ, ҳар ким қўнуб бир-бир ўтар бордур.
Ишонма боғу роғинг, молу мулку тахту бахтингга,
Қуёшдин ибрат олғил, турмайин охир ботар бордур.
Агар минг йил умр кўрсанг, жаҳонға подшо бўлсанг,
Бўлуб хоки мазаллат, гўр аросида ётар бордур.
Ибодат айлағил тангриға доим, ухламай тунлар,
Имонингни саломат элтгали неча хатар бордур.
Йигитлик даврини сургил, қариб тоат қилурсан деб,
Савобингға худо муҳтож эмас, деб ўргатар бордур.
Ҳазиний, бандаликда, бас юрурсан бехабар, ғофил,
«Кироман котибайн»ким хайру шаррингни битар бордур.
* * *
Истаса ҳар ким худони, кўнгли вайрондин топар,
Тун саҳарларда ва ё ул чашми гирёндин топар.
Лайли Мажнундин хабар олмоқни қилса муддао,
Ошиқи саргаштани оҳ ила афғондин топар.
Кетти Байтуллоға Адҳам тахту бахтидин кечиб,
Жомайи паймонасин саҳрода чўпондин топар.
Юсуфим деб йиғлар эрди, байтул-аҳзонда мудом,
Яъқуб ўғлини сўраб гар Мисри султондин топар.
Оқилу донода йўқтур заррача айшу ҳузур,
Бу жаҳон нашъу намосин сўрса, нодондин топар.
Суҳбати Ҳизри набини қилса ҳар ким орзу,
Мисли ул Мусо Калимдек оби ҳайвондин топар.
Ёр васли қуфлини гар истаса мифтоҳини,
Жустужў қилса киши, албатта ҳижрондин топар.
Мисли ул Вайсул-Қаран чўлларда тутмишман ватан,
Истаса ҳар ким Ҳазинийни регистондин топар.
* * *
Сано айтиб худоға андалиб сўйи чаман йиғлар,
Қаерда жойи махфий бўлса, ул айлаб ватан йиғлар.
Жудо бўлса кишиким Юсуфидин пири Канъондек,
Фироқ ўтиға ўртаб, сокини байтул-ҳазан йиғлар.
Жаҳондин кетти Яҳё гирядин тўхтатмайин кўзни,
Биёбонда мисоли ҳақни деб, Вайсул-Қаран йиғлар.
Ризо бўлса ўшал Айюби собирдек балосига,
Адо айлаб вужудин кирмга, мажруҳ бадан йиғлар.
Ки «Ва-л ябку касиран» маънисини ўйлаган одам
Ҳаёти ичра кулмай, барчадин тарки ватан йиғлар.
Яратган холиқидин ўзгасини суймаса ҳар ким,
Худодин ҳарна келса, мисли ул дашти миҳан йиғлар.
Тирикликда, Ҳазиний, ҳар киши фикрини қилмабдур,
Агар ўлса, ани ҳолиға гўр ичра кафан йиғлар.
* * *
Неча доноларни нодон айлади ишқи мажоз,
Ёрни кўйида сарсон айлади ишқи мажоз.
Ҳар киши Мажнун бўлуб, Лайлини гар қилса талаб,
Масканин дашту биёбон айлади ишқи мажоз.
Теша урди Қўҳкан Ширинни ҳажрида мудом,
Ваъдайи васлида бежон айлади ишқи мажоз.
Тоҳири ғурбаткашида ўлди Зуҳро кўйида,
Ёри рухсорин қизил қон айлади ишқи мажоз.
Шайхи Санъондек дилини бўйниға зуннор осиб,
Ҳукми тарсобача хукбон айлади ишқи мажоз.
Юсуфим деб йиғлатиб Яъқубни қирқ йилғача,
Манзилини байтул-аҳгон айлади ишқи мажоз.
Ҳосил этмасдин Зулайҳо матлабин жононидин,
Охири зиндони бўҳтон айлади ишқи мажоз.
Эй Ҳазиний, мавлавий Жомий билан Ҳамдамни кўр,
Ул Хусайн Мирзони туғён айлади ишқи мажоз.
* * *
Гунаҳга тавба айлаб, эмди тоат қилмасам бўлмас,
Хатою маъсиятларга надомат қилмасам бўлмас.
Абас ўтти йигитлик, сад дариғо, бехабарликда,
Ғаниматдур, тирикликда ибодат қилмасам бўлмас.
На юз бирла борурмиз туҳфасиз ҳақ қошиға фардо,
Ҳаётим борича эмди, ибодат қилмасам бўлмас.
Сулуким — Қодирия, раҳбаримдур пири пироним,
Саҳарлар зикри оллоҳуни одат қилмасам бўлмас.
Юруб нафсим учун шул вақтқача, тоатни тарк эттим,
Қаноат шаҳриға бориб, тижорат дилмасам бўлмас.
Фужуру фисқу исёним халойиқлар аро шуҳрат,
Мадина, Маккатуллони зиёрат қилмасам бўлмас.
Эгосиз ит каби умрум ўтубдур дарбадарликда,
Ҳазиний ихтиёри эмди, ҳижрат қилмаеам бўлмас.
* * *
Кимда дард йўқтур, билинг, ҳаргиз давони истамас,
Кўрса Луқмонни агар, андин шифони истамас.
Тушса ҳар кимни дилиға заррае ишқ ўтидин,
Тарк этар ҳою ҳавас, ғайр аз худони истамас.
Ҳақ расулнинг пайравида бўлмаса, уммат деманг,
Рўзи маҳшарда шафоат Мустафони истамас.
Адлиға забт айлади вақти халофатда Умар,
«Жомиъ ал-Қуръон» ўшал кони ҳаёни истамас.
Ул Алишери худо Дулдулсувори лофато,
Шаҳсувори арсайи Хайбаркушони истамас.
Ҳақ канизи эрдилар, Заҳро ўшал олийнасаб,
Мустафони қизлари Хайруннисони истамас.
Бул Ҳазиний кўнглида ихлоси ул майхонадин,
Дўзах ўтиға ушандоғ мубталони истамас.
* * *
Ўйласам, маҳбубима оламда жонон ўхшамас,
Жаннат ичра ҳуру ғулмон, балки ризвон ўхшамас.
Бир ажаб маъшуқае монанди йўқтур, беназир,
Эҳтимоли бор, Юсуфдин бўлак жон ўхшамас.
Ул замонлар чашми Мажнун бирла кўрмас Лайлини,
Зарра тушса ишқ, кўз ёшиға борон ўхшамас.
Ҳар нечук дарду аламдин ёр савдоси муҳол,
Марҳами ёрин висоли, бошқа дармон ўхшамас.
Мусиқий минқори қумри, андалиб савтин нетай,
Нола қилса нағмайи Довуди хушвон ўхшамас.
Найларам, дарду алам тортмоқдин ўзга чора йўқ,
То Ҳазиний, топмасам васфини, девон ўхшамас.
* * *
Қаю жонлик жаҳонға келса, охир ўлмайин қолмас,
Тирикликда халойиқ бир-бири қадрини билмас.
Ажаб мотамсаро дунё эрур, поёни йуқ, билсам
Ки, сан дунёға мағрур ўлмағил, ҳаргиз вафо қилмас.
Аёғинг остиға боқғил, ҳамма ер ичра пинҳондур,
Манам шундек бўлурман, деб сани парвойинга келмас.
Лаҳад ичра ётурсан, ёзу қиш ўтгонини билмай,
Уғул-қиз, ёру дўстинг бир келиб сандин хабар олмас.
Сан ўлган сўнг ҳама фарзандларинг молингни олғайлар,
Сани ҳолинг нечук кечгай қаро ерда, булар билмас.
Ўлум ёшу қари, шоҳу гадоларға баробардур,
Билинг, жон олғучи элни назарга заррача илмас.
Бу беш кунлик умрға жою манзил ҳам керакмасдур,
Ўлумни ўйлаган одам бу дунёга назар солмас.
Жаҳаннам оташини, гўр азобин ўйлаган одам
Сиротул-мустақимдин ўтмагунча йиғлагай, кулмас.
Ҳазиний, охиратга ҳар киши имон билан борса,
Ўшал ерда ани сан англагил, ўлган била ўлмас.
* * *
Бу ўтар дунёга, дўстлар, боғу бўстонинг ғалат,
Барчани ташлаб кетарсан, кўшку айвонинг ғалат.
Ҳар киши дунёға келди, охири бир кун кетар,
Тоат этмай доимо беҳуда юргонинг ғалат.
Ўйлагилким, кеттилар деб жумлаи хешу табор,
Бир куни сан ҳам кетарсан, мунда тургонинг ғалат.
Англагил, шоҳу гадоларга баробардур ўлум,
Қил сафар асбобини, беҳуда юргонинғ ғалат.
Тўша олмасдин борур бўлсанг худони олдиға,
Туҳфа келтурдингму, деб сўргонда армонинг ғалат.
Эй Ҳазиний, бу насиҳатга киши солса қулоқ,
Муддаийлар санга айтур, ҳарна айғонинг ғалат.
* * *
Қўйди ҳам кўксум аро юз минг жафоларни фироқ,
Ажратиб биздин яна кўп ошноларни фироқ.
Водариғо, ҳасрато, кетти ҳама аҳбоблар,
Ҳам жудо этти яна хеш-ақраболарни фироқ.
Лоф уруб, олам — мани мулкум, деган шаҳлар қани?
Қўймагай охир, билинг, шоҳу гадоларни фироқ.
Дардиға топмай даво, кетти Фалотундек ҳаким,
Олди ер қўйннға кўп ақли расоларни фироқ.
Аҳмади Мухтор кеттилар жаҳондин, дўстлар,
Юз йигирма тўрт минг ҳам авлиёларни фироқ.
Шоҳ бўл, хоҳи гадо, дунё вафо қилмас санго,
Барчамизни қўймағай ҳам раҳнамоларни фироқ.
Эй ёронлар, билсангиз, дунё эрур қўҳна работ,
Хотун, эркак қўймагай ҳам ёш балоларни фироқ.
Хонақода ўлтуруб зикр айлаган шайхлар қани?
Жонини олди, билинг, кўп авлиёларни фироқ.
Нақди умрингни дилингга олгуча тоатда бўл,
Эй Ҳазиний, айтасан зикру саноларнн фироқ.
* * *
Байтул-аҳзоним сори Юсуф каби зебоча кел,
Сабзаларнн яшнатиб, гулзор аро раъноча кел.
Мисли Мажнундек биёбонларда юрсам оҳ уруб,
Ҳоли зоримни кўруб, лутф айлабон Лайлоча кел.
Остонинг ёстониб ётсам, ўшал Вомиқ каби,
Чун тағофул айламай, ҳар дамда бир Узроча кел.
Ҳам чунон Фарҳод каби тоғларни кезсам неча йил,
Мисли Ширин қўлида бир ханжари бурроча кел.
Эҳтиёт айлаб ўзинг, эл кўзидин пннҳон қилиб,
Билмасун ул шум рақиблар, қилмайин ифшоча кел.
Хоҳ қишлоқ, хоҳ шаҳарда, майли, юрсанг тўффилик,
Кечаси кокул солиб, базм айлашиб, дурроча кел.
* * *
Қоматингни кўрсатиб, ёр этдингу раҳм этмадинг,
Ман ғарибга суҳбатинг бор этдингу раҳм этмадинг.
Ваъдалар айлаб дединг, доим санго айлай вафо,
Аҳду паймон синдуруб, хор этдингу раҳм этмадинг.
Дилдаги ҳасратларимни айтмоқа ҳамдард йўқ,
Манга мунча жабр ила кор этдингу раҳм этмадинг.
Ибтидоий кўрганимда илтифот этмай, яна
Чулғамоқға анкабут, тор этдингу раҳм этмадинг.
Неча муддат ошноликни бажо айлаб, яна
Эмдиликда на сабаб? Зор этдингу раҳм этмадинг.
Дор айлаб Мансури Халлождек остурмоқа,
Бу жудолик риштасин, дор этдингу раҳм этмадинг.
Нуқтадонлар токи билсун деб Ҳазиний ҳасратин,
Аҳли дониш масканин, тор этдингу раҳм этмадинг.
* * *
Товус каби маҳваш, мастона хиромон қил,
Рафторинг аро жилванг эт, барчани ҳайрон қил.
Васлингни умидида юрсун ҳама қон йиғлаб,
Ҳар ваъдае васлинга фурқат ила ҳижрон қил.
Хавф ила фароғат йўқ, ўйлаб, ўйима етмай,
Арзимни баёни айлай, бу мушкилим осон қил.
Ул қадди ниҳол узра зебо ики норингдин
Ким, онинг талабгори, жононинга эҳсон қил.
Ноз ила тағофулни тарк эт, бу Ҳазинийға,
Бир кеча висолингга, ҳо, бир, ука, меҳмон қил.
* * *
Халилдек оташи Намрудга кирсам, ўлса гулзорим,
Ҳимоят айлагай холиқ, ўзи бўлса харидорим.
Чиқибон кўҳи Турга, «раббано» деб ман садо қилсам,
Нидойи «лантаро»никим манго еткур Сатторим.
Бошимға арра қўйса, Зикриёни зикрини айтсам,
Худоға маъқул ўлғайму мани бу феълу атворим.
Ўшал Яҳё каби чўллар аро оҳу наво қилсам,
Эгамни даргаҳига манзур ўлғайму мани зорим?
Вужудимға тушуб қуртлар ўшал Айюби собирдек,
Қазосиға ризо бўлсам, манго раҳм этса Ғаффорим.
Кечибон тахту бахтимдин ўшал Иброҳим Адҳамдек,
Чақиргайму гадоликка қиёмат кун талабгорим?
Фироқи Лайли бирлан йиғласам монанди Мажнундек,
Келиб ҳолимни сўрганму ўшал кун жодуваш ёрим?
Илоҳо, Мустафони ҳурматидин кеч гуноҳимни,
Ҳазиний осийман, авф эт, хатога кетса гуфторим.
* * *
Мани мажнун ҳамиша ёр учун хунобалар юттум,
Бўлуб оворалар, дилдор учун хунобалар юттум.
Фироқида ўтуб умрум, муяссар бўлмади асло,
Ҳама меҳнатларим бекор учун хунобалар юттум.
Бўлуб Мажнунга монанд, дашту саҳрода чекиб ғурбат,
Висоли Лайлиға ман зор учун хунобалар юттум.
Қалам ёзган экан, рўзи азалда манга кулфатни
Ки тақдири азалда, ёр учун хунобалар юттум.
Машомимға етушмас бўйи роҳат, турфа ҳайронман
Иложин топмайин, ҳайрон учун хунобалар юттум.
Бу оламға келиб, бир лаҳза хуррам бўлмади кўнглум,
Фалакни кулфати бисёр учун хунобалар юттум.
Ғаму ҳасратларимни фош этай деб, эй биродарлар,
Ҳазиний, бир неча ашъор учун хунобалар юттум.
* * *
Хонқизу Чимёнда ҳоло Тожи бирла Тожихон,
Балки олам нчра танҳо Тожи бирла Тожихон.
Ул Қаровултепалик, Ҳонқиз ҳоло маскани,
Жўра ул қўзиға уко, Тожи бирла Тожихон.
Лаблари лаъли Бадахшон, тишлари дурри Адан,
Хуштакаллумликда гўё Тожи бирла Тожихон.
Қудрати билан мусаввир, улки чекмиш сувратин,
Дилраболар ичра барно Тожи бирла Тожихон.
Бир ажаб маҳбубае, маъшуқалардин беназир,
Бўлмағай ёр мунча зебо, Тожи бирла Тожихон.
Кўрса зоҳидлар агар, тақво яқосин чок этиб,
Солгуси бошига савдо Тожи бирла Тожихон.
Қошларин кўрган киши айлар гумон янги ҳилол,
Оҳубарра, чашми шаҳло Тожи бирла Тожихон.
Иқлими Фарғона Зуҳродин топармиш тарбият,
Бул сабаб ҳамтоси Зуҳро, Тожи бирла Тожихон.
Ота бирлан онаси ким, қайда деса жойингиз,
Бўлиси Оқилға фуқро Тожи.бирла Тожихон.
Дилраболар суҳбатин топтум, адувсиз топмадим,
Бул Ҳазинни қилди шайдо Тожи бирла Тожихон.
* * *
Қадримга етмас бир неча нодон,
Айлар жафолар бизларга чандон.
Вола бўлубман гулдек юзига,
Мисоли булбул қилурман афғон.
Лозим эмасму бизларга шафқат,
Арзимни айтай, ёримни кўргон.
Додимга етсун ул шўхи золим,
Бошиға тушсун, гар бўлса осон.
Оҳим тутуни оламни тутгай,
Гар келса раҳминг, чиқмай туруб жон.
Шод айлагайму суйган қулини?
Бўлгай рақиблар ер бирла яксон.
Хам бўлди қадднм ҳасрат юкидин,
Бир йўқламайдур кулфатга солгон.
Эл ичра бўлдум мажнуни беҳуд,
Куйдургай оҳим дашту биёбон.
Нодонлиғимдин домиға туштум,
Ҳазиний янглиғ борму адашгон.
* * *
Жаҳонда ман каби дўстлар, залилу хор бўлғайму,
Бу ғам гирдобида мандек дили афгор бўлғайму.
Давом ҳасрат аро қолган, яна ҳар кечаю кундуз,
Бу олам ичра мандек кўзлари хунбор бўлғайму.
Ман эмди қайси бир дардимни элга айлайин изҳор,
Туганмас дардга қолган бир манингдек зор бўлғайму,
Чунон ғамбодадурман, бир дам орому қарорим йўқ,
Бу кўнгул овлагудек бир дили хушёр бўлғайму.
Фалак бошимга солди юз туман жабру жафоларни,
Қани, шул вақтларда соҳиби асрор бўлғайму.
Дилим бўлди хароб, ҳар лаҳза ғам ҳам изтироблардин,
Юрогим ғилу ғашдин йўқ қилурга ёр бўлгайму.
Агар ёдимга тушсаким, бўлурман мисли Мажнундек
Ки, бир Лайли ғамида ман каби бир хор бўлғайму.
Қилурман тун-саҳарлар тўти янглиғ оҳу афғонлар,
Юзум чун заъфарон янглиғ ҳамиша зор бўлғайму.
Худовандо, Ҳазинийнннг гуноҳин мағфират айлаб
Ки, дохил жаннати «ин таҳтаҳ ал-анҳор» бўлғайму.
* * *
Сиз ани одам деманг, кўнглида ҳиммат бўлмаса,
Балки имони хатарлик, анда ғайрат бўлмаса.
Кимки жоҳилдур, билинг, ҳамду санода хордур,
Мўъмини содиқ эмас ул, танда журъат бўлмаса.
Қони бўлса қатра найсон гар, садаф дурр бўлғуси,
Бадниҳоде қолгуси, анда қаноат бўлмаса.
Ҳотами Той кофир эрди, куймади дўзахда, бил,
Куйдурур эрди эгам, анда саховат бўлмаса?
Фоний дунёдин лаҳадга дастхоли бормагил,
На қилур холиқ сани, туҳфанг ибодат бўлмаса?
Жон берар вақтида шайтондин ўзинг қил эҳтиёт,
Бандалик номинг ғалат, имон саломат бўлмаса?
Халқ аро расво бўлубман деб, Ҳазиний, ғам ема,
Етмагай ҳеч ким саломатга, маломат бўлмаса?
* * *
Ҳижрон ўтиға бағрим сўзона тонг отқунча,
Уртаб юрагим, жисмим бирёна тонг отқунча.
Ман Вомиқ-у Узро — сан, васлингга етолмасдин
Ҳар кеча қароргоҳим остона тонг отқунча.
Раҳм айла бу ҳолимға, эй кўзлари хуморим,
Ҳажрингда бу кўнгуллар вайрона тонг отқунча,
Ҳеч кимға деёлмасман бу арз ила ҳолимни,
Қонға жигарим тўлди гирёна тонг отқунча.
Хилватда агар кўрсам, сирримни баён айлаб,
Сан бирла бўлай анда ҳамхона тонг отқунча.
Ахшомда жамолингни шамъини мунаввар қил,
Айтай санга ҳолимни, парвона тонг отқунча.
Найлайки, иложим йўқ, ҳар кўчада йиғларман,
Тор ўлди Ҳазинийға Фарғона тонг отқунча.
* * *
Эй банда, худо йўлида тоатни унутма,
Рўзу шабу ҳар лаҳза, ибодатни унутма.
Жон борича излаб, туну кун ҳақни ризосин,
Албатта, биродар, бу насиҳатни унутма.
Бу фоний жаҳон айшиға мағрур бўлубсан,
Дийдори худо бирла у жаннатни унутма.
Минг йил яшасанг, охири бир кун ўладурсан,
Охир бўласан, хоки мазаллатдга унутма.
Ҳеч кимға вафо қилмади, дунёни билурсан,
Санго келадургон у кун, навбатни унутма.
Эй одамийзод, аслингу наслинг сани туфроқ,
Ялғуз ётар бирла қиёматни унутма.
Шукр айла, Ҳазиний, сани оламға келтурди,
Инъоми худо, ризқ ила неъматни унутма.
* * *
Умидим шул қиёматда, шафоат осий умматга,
Ушал рўзи аломатда, шафоат осий умматга.
Лаҳаддин бош кўтаргай, аввалину охирин ул кун,
Турар барча надоматда, шафоат осий умматга.
Ҳама гўр бошида йиғлаб, кафан бўйнида ўлтургай,
Ошиб ваҳми ниҳоятда, шафоат осий умматга.
Малоик одам ўғлини сўрар саҳройи маҳшарга,
Турарлар анда ҳасратда, шафоат осий умматга.
Тарозуға солиб аъмолимизни, анда кўрсатгай,
Қолиб ваҳму хижолатда, шафоат осий умматга.
Худо қози бўлуб, сўрсаки биздин неку бадликни,
Туруб тахти адолатда, шафоат осий умматга.
Ҳазиний, шукр қилса ҳар киши, Аҳмадга умматдур,
Жаҳим аҳли шақоватда, шафоат осий умматга.
* * *
Худони ёди бирла йиғлагил шому саҳарларда,
Яқонгни чок этиб, сан йиғлагил шому саҳарларда.
Фиғон айлаб, гуноҳинг ваҳмидин қўрқуб, надомат қил,
Алам ўтиға бағринг доғлагил шому саҳарларда.
Аё толиб, ўзингни ташлагил ҳақни ризосиға,
Риёзат пўтасини боғлагил шому саҳарларда.
Аё, эй бехабар одам, ўлумни ёд қилмассан,
Кетиб хешу таборинг, ўйлагил шому саҳарларда.
Сирот ул-мустақим отлиғ йўлунгда бир хатар бордур,
Ўтарни, эй биродар, кўзлагил шому саҳарларда.
Жаҳаннамни азобидин ўзингни қутқарай десанг,
Тилингни маъсиятдин сақлагил шому саҳарларда.
Ики олам муродиға етай деб орзу қилсанг,
Ҳазиний, роҳи Бағдод кўзлагил шому саҳарларда.
* * *
Мисли Мажнуи Лайлидек девона бўлсам кошки,
Ер учун олам аро афсона бўлсам кошки.
Дайр аро пири муғон, ман телбага сунса шароб,
Боданўшини, сокини майхона бўлсам кошки.
Жоми ваҳдатда муҳаббат шарбатидин нўш этиб,
Маст ўлуб. идрокдин бегона бўлсам кошки.
Шиблийдек рақс айласам ҳар кўчаю бозор аро,
Ишқ ўтиға ўртаниб бирёна бўлсам кошки.
Мулку ашёдин кечиб кетсам, ёронлар, бенишон,
Эл кўзидин бир йўли пинҳона бўлсам кошки.
Заррача қилса тажалли, тангри дийдорин кўрўб,
Тоқат этмай Турдек сўзона бўлсам кошки.
Кимки дарёйи муҳаббатға чўмар, ғаввосдур,
Ман, Ҳазиний толиби дурдона бўлсам кошки.
* * *
Ул шўхи ситамгарлар ҳажрида адо қилди,
Ҳасрат юкини ортти. қаддимни дуто қилди.
Муғбача шаробидин бир коса тўло ичтнм,
Аввалда қилиб бехуд, ақлимни кўто қилди.
Шиблийни кўринг, дўстлар, нўш этти шаробидин,
Боши қизишиб, ул дам рақс ила симо қилди.
Май ичсалар ошиқлар, зоҳид қиладур таъна,
Мансур каби орифға юз жавру жафо қилди.
Ишқ лашкари қасд этса, ҳолингни хароб айлар,
Адҳам каби шаҳларни охирда гадо қилди.
Ут айла вужудингни ишқида самандардек,
Шамъ мавжиға парвона жонини фидо қилди.
Раҳм этмади Юсуфға, Канъонда наби эрди,
Байтул-ҳазан этмоқға Юсуфни жудо қилди.
Илмингга ҳаво қилма, тоатга бино қўйма,
Кўрдингму такаббурни, Шайтонни сиво қилди.
Бир боқиши-ла маҳваш, қалбимға назар солди,
Сайқал берибон дилни, кўнглумни сафо қилди.
Ботинда ўлуб эрдим, зоҳирда тирик аммо,
Исо келибон, Қум деб, ҳаққимға дуо қилди.
Дилхаста Ҳазиний, сан ҳар дамда фиғон этма,
Бошингга бу савдони албатта Худо қилди.
* * *
Вафо қилмас жаҳон бизгаки, ул одам ато ўтти,
Кўринг, икки жаҳонни сарвари ул Мустафо ўтти.
Кеча-кундуз расулуллоҳни олдидин жудо бўлмас
Абу Бакру Умар, Усмон, Алийи Муртазо ўтти.
Ўлум чанголидин охир қутулмас жону жонварлар,
Нечукким, ул Ҳасан бирлан Ҳусайни Карбало ўтти.
Жаҳондин анбиёю авлиё йиғлаб кеча-кундуз,
Ўтурмиз, деб ўлумни ваҳми бирлан мубтало ўтти,
Ўлумни дастидин, дўстлар, юрак-бағрим кабоб ўлди,
Нечукким, келди навбат бизга, ул ота-ано ўтти.
Кўринг, бу интизору хастадил айлаб Ҳазинийни,
Юруб дер дарбадар доимки, умри бебаҳо ўтти.
* * *
Сиза жон фидо, ё ҳаёт ан-набий,
Қилай ман гадо, ё ҳаёт ан-набий.
Отингиз — Муҳаммад, расули худо
Ки, сиз Мустафо, ё ҳаёт ан-набий.
Ки, хайрул-башар, саййид ал-мурсалин,
Рисолатпано, ё ҳаёт ан-набий.
Мани осийни еткурур равзага
Қачон ул худо, ё ҳаёт ан-набий?
Тавоф айласам хонайи Каъбани,
Будур муддао, ё ҳаёт ан-набий.
Қолай «Жаннатул-Бақя» хокида ман
Ки, етса қазо, ё ҳаёт ан-набий.
Ҳама умматингиз умид айлашур
Ки, рўзи жазо, ё ҳаёт ан-набий.
Ҳазиний дуоси бўлурму қабул,
Бу ғарқи гуно, ё ҳаёт ан-набий?!

Мураббаълар

* * *
Мустафога дунё вафо қилмади,
Зикриёга дунё вафо қилмади,
Анбиёга дунё вафо қилмади,
Авлиёга дунё вафо қилмади.
Абу Бакру Умар, Усмон, Алини,
Зуҳра бирлан Ҳасан, Ҳусайн ал валини,
Олди ажал барча мурсал-набини,
Муртазога дунё вафо қилмади.
Қаён кетти ўттуз уч минг саҳоба
Ким, юттилар ҳасрат бирла хуноба,
Дунё эрур бир работи хароба,
Раҳномага дунё вафо қилмади.
Ғавсул Аъзам авлиёлар раҳбари,
Ул Муҳаммад умматини ғамхори,-
Масиҳога жон бағишлар гуфтори,
Муттақога дунё вафо қилмади.
Тоҳирни кўр, Зуҳрога дил боғлади,
Ишқ ўтиға юрак-бағрин доғлади,
Тиғ устида ўлмоқлиғин чоғлади,
Ул шаҳлога дунё вафо қилмади.
Ул Мавлавий Жомий билан Ҳамдамим,
Мирзо Ҳусайн дер эрдилар маҳрамим,
Баҳром айтур, дилу жон-Гуландомим,
Ҳазинийга дунё вафо қилмади.
* * *
Умид бирлан келибдурмиз остонага,
Назар солинг бағри куйган девонага,
Хонумону молу жондин бегонага,
Шоҳ Жалил, Подшоҳ пирим, мадад қилинг.
Фарғонанинг тарбияти сиздан эрмиш,
Ҳар ҳожатманд муродини тилаб келмиш,
Зиёратга келиб, бунда йиғлаб турмиш,
Шоҳ Жалил, Подшоҳ пирим, мадад қилинг.
Шафқат қилинг ҳар талабда келганларга,
Келолмайин бемор бўлуб ётганларга,
Назар солинг бир йўл келиб кетганларга,
Шоҳ Жалил, Подшоҳ пирим, мадад қилинг.
Ҳар ким келса ихлос бирлан, навмид кетмас,
Умидим кўп, шу бандага гуноҳ битмас,
Иншооллоҳ, икки дунё хор анламас,
Шоҳ Жалил, Подшоҳ пирим, мадад қилинг.
Ўз исмингиз халқ ичинда Шоҳ Жалил,
Олиб келган сабза барги бизга қалил,
Ёзиб келган рисолангиз бизга далил,
Шоҳ Жалил, Подшоҳ пирим, мадад қилинг.
Бобонгиздур Мадинада ҳақ Мустафо,
Муттаконгиз Усмон каби кони ҳаё,
Ҳазинийдур ғуломингиз ожиз гадо,
Шоҳ Жалил, Подшоҳ пирим, мадад қилинг.
* * *
Олам аро ёздинг ани шуҳратин
Санга яқин кимки тутса миллатин
Сан суярсан бешак ани умматин,
Раҳматингдин бизни раҳо қилмағил.
Абу Бакру Умар, Усмон, Алини,
Соқий эттинг кавсарингга Алини,
Бизга раҳбар қилдинг шундоғ набини,
Ҳурматидин бизга жазо қилмағил.
Ҳасан-Ҳусайн, Хайруннисо ҳурмати,
Бандам дегил, кулл анбиё ҳурмати,
Авлиёйи аҳли ризо ҳурмати,
Ҳазинийға фардо жазо қилмағил.
Бир ёр учун тонгла расво қилмағил,
Шармандайи рўзи жазо қилмағил,
Номасияҳ, воҳасрато қилмағил,
Тонгла сафи қавми тарсо қилмағил.
Мустафони бизға қилдинг паямбар,
Шафқатлари биз осийға баробар,
Умматларға пушту паноҳи маҳшар,
Расулингни биздин жудо қилмағил.

Мухаммаслар

* * *
Икки оламда эрурсиз осийларга раҳнамо,
Раҳматан-лил-оламин, деб кўз тутар рўзи жазо,
Қабрингизда мавж уродур, раҳмати нури худо,
Ҳар киши қилса зиёрат, дардига топгай даво,
Равзайи покингга келдим, ё расули Мустафо.
Бир назар қилгил манго.Одам сафийни ҳурмати,
Ҳам Ҳалили босафо, Нуҳи набини ҳурмати,
Ҳам Абу Бакру Умар, Усмон, Алини ҳурмати,
Юз йигирма тўрт минг ўтган набини ҳурмати,
Равзайи покингга келдим, ё расули Мустафо.
Танда-жисмимда имон, шоиста қилгил тавбага,
Ул умид бирлан бориб бошимни урсам равзага,
Ҳазрати Одам дуоси бўлди мақбул Каъбага,
Ўлмасидин бул Ҳазинийким, борибдур Бақяга,
Равзайи покингга келдим, ё расули Мустафо.
* * *
Вой, хор ўлди шариат, динимиз бўлди ғариб,
Бу нечук турфа аломат, динимиз бўлди ғариб,
Е яқиндурму қиёмат? Динимиз бўлди ғариб,
Кўп ривож олди шарорат, динимнз бўлди ғариб,
Барчадин кетти адолат, динимиз бўлди ғариб.
Тавба денглар, эй биродарлар, туруб шому сабо,
Айлашиб зору тазарруълар, тиланг ҳақдин пано,
Доимо тоат-ибодатда бўлуб, айланг дуо,
Шояд этса раҳм раббим подшоҳ, бизлар гадо,
Журм этиб, қилмай надомат, динимиз бўлди ғариб.
Хонақода зикри ҳақ монеъ, шарорат ошкор,
Барча нокаслар ҳукуматда сайиддур, хожа хор,
Кимда дунё бўлса, ҳоло халқ ичра эътибор,
Олиму шайхи замон хилватда йиғлар зор-зор,
Жории бўлмасдин шариат, динимиз бўлди ғариб.
Яхшиларга сабр қилмакдин бўлак йўқтур илож,
Бу на мушкулдур, мусулмонлар берур мушрикка бож,
Турмайин Фарғона ичра эмди, Байтуллога қоч,
Журм этиб, қилмай надомат, динимиз бўлди ғариб,
Ҳар қаёнда бўлса, доноларни ҳоло бағри қон,
Бу фалак рафтори каж дастидин айларлар фиғон,
Қўл яқода, тавба деб айланг .яна пиру жавон,
Бехабар турма, Ҳазиний, анқариб охир замон,
Водариғо, бу на ҳикмат, динимиз бўлди ғариб.
* * *
Мубталолар ноласини тун саҳар, ёрим, эшит,
Кечалар ҳажринг биланким айлаган зорим эшнт,
Ман нисор айлай йўлингда йўқ ила борим, эшит,
Мисли Санъон боғлағон бўйнумда зуннорим, эшит,
Ҳасратингда йиғларам доим шаби торим, эшит.
ЁШ тўкарман кўзларимдин Нуҳни тўфонидек,
Мисли Яҳёдек биёбонда Шуайб чўпонидек,
Юсуфим деб йиғласам чун Яъқуби Қанъонийдек,
Аввалида қул бўлуб, оҳир Миср султонидек
Бир калоба иф билан бўлган харидорим, эшит.
Зикриёдек ҳақ қазосиға ризо бўлсаммукин,
Мисли Мусодек худойимға наво қилсаммукин,
Балки Жиржисдек адувлар дастида ўлсаммукин,
Неча ўлтургон билан ўлмай, тирик турсаммукин,
Шаҳрму ҳоил, шаҳидин тортгон озорим эшит.
Чилла ўлтурсам наҳангни батнида Юнусдек,
Улмайин жаннатга кирсам ман ўшал Идрисдек,
Шоҳ бўлсам оламда Искандару Ковусдек,
Интизор этсам Сулаймонға яна Билқисдек,
Осаф ибни Бурхиё келғунча хумморим, эшит.
Ул Сафиюллоҳдек, ё раббано, деб йиғласам,
Ҳазрати Айюбдек ҳақнн ризосин кўзласам,
Ё Ҳалилуллоҳдек ўғлумни қурбон айласам,
Мустафодек Маккадин чиқсам, Мадина кўзласам,
Бу Ҳазиний турмоқа бу ерда ночорим, эшит.
* * *
Баҳаққи Одаму Ҳавво, худоё, динга қувват бер,
Аё, Саттори беҳамто, худоё, динга қувват бер,
Туфайли Идрису Мусо, худоё, динга қувват бер,
Эрурсан қодири якто, худоё, динга қувват бер
Ки, барча сирридин огоҳ, худоё, динга қувват бер.
Мусаллат айладинг Нуҳи набини қавмига тўфон,
Нигин бердинг Сулаймонға, жаҳонда айладинг султон,
Ғазаб қилдингки, бўлди Лут қавми лаҳзада яксон
Ки, ҳарна айламоқлик қудратингни олдида осон,
Ўзингсан холиқи ашё, худоё, динга қувват бер.
Баҳаққи Юсуфу Яъқуби нобино туфайлидин,
Ўшал Айюби доно, Зикриё, Яҳё туфайлидин,
Дуони мустажаб этгил раСулуллоҳ туфайлидин,
Қазоға розилик берган Забиҳуллоҳ туфайлидин
Ки, ё раб, ҳурмати Исо, худоё, динга қувват бер.
Карам айлаб, наҳангни батнида Юнусға жо бердинг
Ки, қирқ кун қудратинг бирла қанотдин ғизо бердинг,
Халилнн душманиға пашшаедин кўп жазо бердинг,
Ғазабни шуъласи жўш урди, қавмига бало бердинг,
Муродим шулки, маъбудо, худоё, динга қувват бер.
Шафиъ қилдим тамоми руҳи поки анбиёларни,
Жаҳонда аввалу охирда ўтган авлиёларни,
Ҳабибинг умматимиз, ҳурматидин кеч гуноларни
Ки, раҳмат этгучи Раҳмон, қабул қилғил дуоларни,
Ҳазиний арзи шул санго, худоё, дина қувват бер.
* * *
Ул шариат мазҳари рўйи ғубор ўлди, дариғ,
Кетти ҳоло равнақи ислом, хор ўлди, дариғ,
Қозилар ҳукми, ажаб, беэътибор ўлди, дариғ,
Зикри ҳақ монеъ, шарорат ошкор, ўлди, дариғ,
Яхшиларга тургали Фарғона тор ўлди, дариғ.
Кимни имони қавий бўлса, ўшал ҳижрат қилур,
Ул Мадина шаҳрига борсам, дебон ният қилур,
Равзайи пайғамбаримни олдида хизмат қилур,
Зиндаликда ўлмайин ул жойини жаннат қилур,
Баъзига бормас баҳона равзага ўлди, дариғ.
Марду зан, ёшу қарида қолмади шарму ҳаё,
Бу сабабдин бошимизга ёғилур турлук бало,
Ким эрур соҳибҳукумат, шевадур анго ғизо,
Бебизоат хордур, иззатда ҳоло ағниё,
Баъзилар дунё учун диндин гузор ўлди, дариғ.
Динимиз бўлди ғариб, бу халқ ҳоло бехабар,
«Кўп аломатлар бўлуб ўтгай»,— деди,— хайрул-башар
Ким, ҳадиси Мустафо чун «Қулли явминдур батар»,
Деб эди, «Умматларим дунё учун динин сотар»,
Пул учун мушриклара мўъмин қарор ўлди, дариғ.
Тавба денглар, эй биродарлар, туруб шому саҳар,
Қўл очиб қилсанг дуо, бергай худо динга зафар,
На аломат, на қиёмат, неча йўл куйди қамар,
Турма бу ерда, Ҳазиний, равзага қилғил сафар,
Анқариб Дажжол хар узра сувор ўлди, дариғ.
* * *
Тийра дилимни равшанисиз, рўшно келинг,
Афтодаларни сўргали бир, ошно, келинг,
Ҳоли табоҳнинг қошиға мушкилкушо келинг,
Ғурбаткашида қуллара, эй дилкушо, келинг,
Вақти иёдатин сўраб, кулбам кушо, келинг,
Ман ташнаман висолинга, сан, ёр, қайдасан?
Кўнгулдаги дарду ғаминг ағёрга айтасан,
Утлик шаробини бериб куйдурса, қайтасан?
Ғурбаткашида қуллара, эй дилкушо, келинг,
Вақти иёдатин сўраб, кулбам кушо, келинг.
Сабру қарорим қолмади, йўлингда кўз тутуб,
Умрум ичинда доимо ишқинг билан ўтуб,
Тиғи ситамларинг мани жонимға қасд этуб,
Ғурбаткашида қуллара, эй дилкушо, келинг,
Вақти иёдатин сўраб, кулбам кушо, келинг.
Зарра тараҳҳум этмадинг, эй шўхи пурситам,
Рўзи азалда ёзмиши чун котиби қалам,
Йўқламасанг Ҳазинийни, юз дарду минг алам,
Ғурбаткашида қуллара. эй дилкушо, келинг,
Вақти иёдатин сўраб, кулбам кушо, келинг.
* * *
Оч йўлум, ё раб, Мадина сорига қўйсам қадам,
Равзайи дўстунг тавофини манга қилғил карам,
Ҳужрайи Аҳмадни умматга қилибсан муҳтарам,
Орзу айлаб, ҳамиша йиғласам ман дам-бадам,
Кўрмайин ўлсам, кетар кўксум аро минг дарду ғам.
Аввало қилсам ирода, сидқу ихлосим тузиб,
Айшу ишратлар билан ҳою ҳаваслардин безиб,
Бу жаҳон нашъу намосидин тақи кўнгул узиб,
Ул ҳабибинг ишқида дашту биёбонлар кезиб,
Мисли ўлганлар каби айлай вужудимни адам.
Хорлик тортсам биёбонлар аро Адҳам каби
Ким, мададкорим бўлуб, йўл бошласа руҳи наби,
Ул Абу Бакру Умар, Усмон, мадад қилса Али,
Рўсияҳ, шарманда уммат, кел, деса ҳазрат мани,
Жумла армоним кетиб, кўксумда қолмасдур алам.
Аввало йўлға қадам қўйғонда эҳром боғлайин,
Тавбалар айлаб гуноҳимға пушаймон айлайин,
Ҳаж қилиб, Мино бориб турганда чандон йиғлайин,
Муздалифдин тош отиб, иблисни бағрин доғлайин,
Ул «Ҳажар асвад» зиёротин қилиб, кирсам ҳарам.
Ўлмайин етсам, Мадинага бориб, анда қолай,
То ҳаётим борича йиғлаб юриб хизмат қилай,
Ҳар куни марқадларини гирдидин минг ўргулай,
Гар қазо етса, Ҳазиний, остонингда ўлай,
«Жаннатул-бақя» заминидин насиб этса эгам.
* * *
Ёронлар, айтайин арзимки, ҳайрон қилди Раҳмонжон,
Мани доғи билан ҳар жойда сарсон қилди Раҳмонжон,
Фироқ ўти билан бағримни бирён қилди Раҳмонжон,
Мани ақлу ҳушим олиб, паришон қилди Раҳмонжон,
Шу дам бизни, биродар, чашмн гирён қилди Раҳмонжон.
Тараҳҳум қилки, маҳбуби худойимни вафосига,
Ўшандоғ Мустафони уммати бахти қаросига,
Иложим топмадим ҳар дам юрогимни яросига,
Борурман қайға эмди, дўстлар, дардим давосига,
Яро бўлғон юрогимни қаро қон қилди Раҳмонжон.
Худовандо, мани қарога мубтало қилдинг,
Ўшандоғ нозанинга на сабабдин ошно қилдинг,
Аввалда ошно айлабки, охирда жудо қилдинг,
Висолига етурмай, бул мани мотамсаро қилдинг,
Кўнгулни шаҳрини буздики, вайрон қилди Раҳмонжон.
Кўйингда хаста қул, бу чашми гирёнингга раҳм этгил,
Йўлингда кеча-кундуз нола қилғонингга раҳм этгил,
Қизил гул ғунчасидек ранги сўлғонингга раҳм этгил,
Фироқингда ўлуб, юз минг тирилгонингга раҳм этгил,
Ҳазинийга жафоларники чандон қилди Раҳмонжон.
* * *
Кимки ҳаққа бандадур, фармонидин айрилмасун,
Кеча-кундуз тоати субҳонидин айрилмасун,
Барча мўъмин раҳмати раҳмонидин айрилмасун,
Пайрави Аҳдам — шафоат конидин айрилмасун,
Жон берарда гавҳари имонидин айрилмасун.
Ҳақ таоло деди дўстим тун-саҳар бедорни,
Ваъда қилди онлара жаннат ила дийдорни,
Ҳақ суяр, қилса саховат банда ҳарна борин,
Раҳматидин бенасиб этгай чу дилозории,
Тонгла роҳат истаган эҳсонидин айрилмасун.
Бу жаҳонға ким келибдур, бўлмасун бахти қаро,
Ушбу иллатга кишини қилмасун ҳақ мубтало,
Бу касал ҳаргиз тузолмас, доруси йўқ, бедаво,
Суд йўқ, кўкдин тушиб Исо анго қилса дуо,
Раҳмати ҳақ доимо инсонидин айрилмасун.
Одам ўғлиға ажал келгунча юргай бехабар,
Охиратни ўйламас, кўнглида йўқ ҳавфу хатар,
Моли дунёни йнғуштурган билан ташлаб кетар,
То қиёмат тонги отқунча ҳамон гўрда ётар,
Ҳасрато бирла ўтуб, хандонидин айрилмасун.
Ёру дўсту ақраболардин жудо қилган фироқ,
Ҳасрату андуҳ илан қаддим дуто қилган фироқ,
Барчани хоки мазаллат ичра жо қилган фироқ,
Бир-биридин ажратиб соҳибазо қилган фироқ,
Бу Ҳазиний, доимо суйгонидин айрилмасун.
* * *
Назар сол осий умматга, тасаддуқ, ё Расулуллоҳ,
Ҳамиша кори ғафлатга, тасаддуқ, ё Расулуллоҳ,
Мани бошланг ҳидоятга, тасаддуқ, ё Расулуллоҳ,
Ўшал маҳшарда жаннатга, тасаддуқ, ё Расулуллоҳ,
Солинг дарёйи раҳматга, тасаддуқ, ё Расулуллоҳ.
Йиғилса аввалу охир ўшал саҳройи маҳшарга,
Халойиқ эргашурлар барчаси ҳодию раҳбарга,
Тараҳҳум қил ўшал соат бизнингдек осий, музтарга,
Борурмиз барча ташна сув тилаб соқийи кавсарга,
Берар аҳли саодатга, тасаддуқ, ё Расулуллоҳ.
Худо қози бўлуб, тонгла гуноҳимни ҳисоб этгай,
«Ҳама бандам мани қошимға келсун!» деб хитоб этгай,
Муҳаммадга кимиким уммат эрмастур, азоб этгай,
Ўшал кунни кишиким, ўйласа доим, савоб этгай,
Етар уммат шарофатга, тасаддуқ, ё расулуилоҳ.
Лаҳаддин бош кўтарганда ҳама воҳасрато дерлар,
Қиёмат шиддатидинким ҳама вовайлато, дерлар,
Ҳама умматларинг йиғлаб яна ё Мустафо, дерлар,
Муҳаммад саждага бошин қўйиб, воуммато, дерлар,
Қолур уммат хижолатга, тасаддуқ, ё Расулуллоҳ.
Тарозуға солур аъмол элини ул қиёматда,
Гуноҳидин савоби кўп эса, албатта роҳатда,
Биҳишт ичра кирар, ҳуру қусур бирлан фароғатда,
Ҳазиний осий уммат, сақлагил ҳифзу ҳимоятда,
Қилай жонимни ҳазратга тасаддуқ, ё Расулуллоҳ.
* * *
Ақраболар фурқатинда танда жоним ўртади,
Балки бу жонимдин ортуқ устихоним ўртади,
Бу жигар-бағрим куюб, рагларда қоним ўртади,
Чун фироқу ҳажрида руҳи равоним ўртади,
Сабр этиб, ман оҳ уруб эрдим, забоним ўртади.
Бу жаҳони фонийдин ўтти ёронлар, водариғ,
Жондин ортуқ бир неча пиру жавонлар, водариғ,
Ёру дўсту ҳамнишин, хурду калонлар, вбдариғ,
Кетти қавм ила қариндош ҳам эронлар, водариғ,
Анбиёлар ҳажрида оҳу фиғоним ўртади.
Ман алардин айрилиб, эй дўстлар, девонаман,
Ақлу ҳушу фаҳм ила идрокдин бегонаман,
Нолаю фарёд қилиб, ман, найлайин, афсонаман,
Бир ўзумдек аҳли дардни топмайин ҳайронаман,
Йиғласам, айб айламанглар, хонумоним ўртади.
Бу фалакни кору бори, ўйласам, жаврў жафо,
Кулли жонликларга, фикр эт, қилмади ҳаргиз вафо,
Мисли йўл остида қолган кнмсага мотамсаро,
Бу работи қўҳнага дил боғламоқ айни хато,
Бузди умримни фалак, андак забоннм ўртади.
Ёру дўсту ақраболардин жудо қилган фироқ,
Жондин ортуқ ошнолардин жудо қилган фироқ,
Ошно, бегоналардин ҳам жудо қилган, фироқ,
Ажратиб хешу таборлардин жудо қилган фироқ,
Найлайин, ҳажрида ман, руҳи равоним ўртади.
Бу фалакни жабридин ҳеч ерга етмас ҳасратим,
Шод бўлмай бир нафас, кундин фузун қабзиятим,
Дарду меҳнат ҳамнишиндур, ҳам жаҳолат улфатим,
Қўҳи ғам, дард ичра, найлайким, букулди қоматим,
Эй Ҳазиний, қайғулик найлай, жаҳоним ўртади.
* * *
Фикр бирла айлагил шафқат ўлумдин илгари,
Даргоҳига айлагил хизмат ўлумдин илгари,
Журм этгонннгга қил ҳасрат ўлумдин илгари,
Рўзу шаб тангрига қил тоат ўлумднн илгари,
Манзилингни айлагпл жаннат ўлумдин илгари.
Жон амонатдур жасад ичра, ғанимат — зиндалик,
Тангрига пургиря бўлгил, бўлмагил кўп хандалик,
Рўзи маҳшарда шақоват халқ аро шармандалик,
Ҳақ таолога қилинглар зиндаликда бандалик,
Елга дининг бермагил — ғафлат, ўлумдин илгари.
Эй биродар, ҳар киши вақти саҳар бедордур,
Ҳақ таоло, бил, ўшандоғ бандасига ёрдур,
Тоатимиз дилга жаннат билан дийдордур,
Ҳақ таолони ризоси санга кўп даркордур,
Ҳақ сани бандам деса, давлат, ўлумдин илгари.
Бу ўлум ҳақ барчамизга, ўйлагил, эй ошно,
Бил, назар қилғил, қаён кети! тамоми анбиё,
Бир нафас қўймас жаҳон ичра, агар етса қазо.
Ҳасрато бирла кетарсан, мулку ашё бевафо,
Ол гўристонга бориб ибрат ўлумдин илгари.
Пирга қўл бер бориёзат, кетмайнн остонадин,
Пир мисоли шамъи равшан, ибрат ол парвонадин,
Ёди ҳақ бирла бўлуб, сақла тилинг афсонадин,
Кет, Ҳазиний, равзайи Аҳмадга сан Фарғонадин,
Дам ғанимат, айлагил ҳижрат ўлумдин илгари.
* * *
Кулли ашёни эгам қудрат билан бор айлади,
Бандаларга бир неча сунъини изҳор айлади,
Баъзини гумроҳ этиб, баъзини ҳушёр айлади,
Неча мурсаллар этиб, мушрикни инкор айлади,
Кимки ким имони йўқтур, дохили нор айлади.
Одам ўғлин ер юзига нечасин султон этиб,
Давру даврон сурдириб, кўнгулларин хандон этиб,
Бу ўлумдин бехабар юрди алар, жавлон этиб,
Тахту бахтини ажал бир кун ани вайрон этиб,
Барчасин хоки мазаллатга гирифтор айлади.
Баъзисин қилди ғаний, бир нечани қилди ғариб,
Дасти кўтоҳлик билан доим алар ғамга қариб,
Бул жаҳондин ўттилар жавру жафоларни кўриб,
Мунда йиғлаб ўтгучи роҳат кўрар анда, бориб,
Бул жаҳонда яхшиларни барисин хор айлади.
Ким ғариб бўлса агар, кўнглида кўп андуҳу ғам,
Доимо элдин етар онларға ҳам жавру ситам
Ким, жароҳатдур юроги бариси, кўрса алам,
Бу фалакдин бошига кулфат етодур дам-бадам,
Котиби қудрат ани ғурбат билан ёр айлади.
Аксари одамға фарзанд бермади ҳаргиз худо,
Баъзига бергонини қўймай яна олди қазо,
Она бирла отасин қон йиғлатиб, қилди жудо,
Ушбу иллатға кишини қилмасин ҳеч мубтало,
Эй Ҳазиний, баъзини фарзанд учун зор айлади.
* * *
То етим бўлмай киши, билмас атони қадрини,
Жону дилда тарбият қилғон анони қадрини,
Билмагай ҳеч ким ако бирлан укони қадрини,
Бир неча хешу табору ақрабони қадрини,
Ажрагай-билгай ако бирлан укони қадрини.
Тандурустлик лаззатин бемор бўлганлар билур,
Кўп ётиб, фарзандлариға хор бўлганлар билур,
Боши ёстиқда ётиб афгор бўлганлар билур,
Парчае нон қадрини кўп зор бўлганлар билур,
Қимки ман-манликда, билмайдур ғизони қадрини.
Дўсту душман, ҳар киши, бегона, хоҳи ошно,
Қочқуси бошингга мушкил тушса, сандин бевафо,
Сан учун ул бевафо улфат қилурму жон фидо,
Дўст қадрии билмагай, бошиға .тушмасдин бало,
Қарию аъмо бўлуб, билгай асони қадрини.
Қўлда молинг борида бегоналардин ёр кўп,
Давлатинг кетса агар, дилдордин ағёр кўп,
Ҳам қадимий ҳамнишинлардин санго озор кўп,
Суҳбатингдин иҳтироз айлаб яна безор кўп,
Мардуми Фарғона билгай ағниёни қадрини.
Бул жаҳонда баъзиларни айлади тирноққа зор,
Баъзиларга холиқим фарзанд берди бешумор,
Баъзини қилди азиз, бир нечаларни қилди хор,
Ҳарна қилса ҳолиқим, шукр айлагил лайли наҳор,
Бил, Ҳазиний, сидқ ила шукри худони қадрини.
* * *
Имом ул дам туруб, йиғлаб, Илоҳим раббано, дейди,
Муни «Наҳну қаемано»да манго ёзган худо, дейди,
Эшитинглар, билинглар бу сўзимни, эй ағо, дейди,
Бу ерни отини сўрсам бу дашти Карбало, дейди,
Ҳусайн айди, азиз жоним бўлур мунда жудо, дейди.
Бу сўзни эшитиб, йиғлашти анда барча ёрони,
Эшитти элу авлоди, улуғ-кичик ҳам ўғлони,
Бу ер эрмиш, экандур одамини тўкулур қони,
Тонг отқунча йиғи бирлан дедилар, вой, эсиз жони,
Худоё, чорамиз йўқтур, бу дарда на даво? дейди.
Кўрушуб, йиғладилар дам-бадам бир-бирлари бирлан,
Ризолик тилашиб ҳар бирлари кўнгуллари бирлан,
Қачон парвони бор аҳлу аёл, ўғулларй бирлан,
Қиёмат шўршпи бўлди, ҳама ўз-ўзлари бирлан,
Гумон йўқтур, аё дўстлар, ҳама кори худо, дейди.
Ватандин айрилиб, эмди ғариблик йўлида қолдим,
Ишимиз ўнг келодур деб, валекин сўлида қолдим,
Имом учун, билинглар, Карбалони чўлида қолдим,
Азалда бу экан қисмат, Язидни қўлида қолдим,
Йиғи қилмоқ керак, дўстлар, ҳама кори худо, дейди.
Тонг отқунча аларни пшлари анда йнгн бўлди,
Ииғи бирлан тонг оттурдн, Ҳазиний, юзлари сўлди,
Ватандин айрилиб, барча юраклар ғуссага тўлди,
Қазоға рози бўлдилар, атодин илгари ўлди,
Ҳама ёронлари йиғлаб, Ҳусайи учун худо, дейди.
* * *
Эй ёронлар, ғам билан ман хору зор ўлдум, нетай,
Бўлмайин хуррам, жаҳонда дилфигор ўлдум, нетай,
Хаста, маҳзунликда қолдим, ошкор ўлдум, нетай,
Дард тортмоқлиқға, дўстлар, беқарор ўлдум, нетай,
Дилрабони кўрмоқа бўлдим хумор, ўлдум, нетай.
Мисли Мажнундек фироқи Лайлида овораман,
Қўҳкан янглиғ Ширинни ҳажрида дилпораман,
Остонинг ёстониб Вомиқ каби бечораман,
Ҳамчу Тоҳирким қазони дастида овораман,
Ёрни васлиға етмоқға ўлор ўлдум, нетай.
Ғамни зиндонида қолдим, бормикин манго нажот?
Шояд ул битгаймукин раҳм айлабон, хатти барот,
Чиқмайин ўлсам, фано чоҳида чун топсам вафот,
Шоҳ Хусайндек ташна бўлсам, ичмайин оби Фрот,
Шамр малъун дастида қоним тўкор ўлдум, нетай.
Бормукин дунёда ҳеч ким ман каби ғамга қариб,
Таҳ-батаҳ қондур юрогим, бир киши кўрса ёриб,
Хаста ҳолимни кўруб, раҳм этмади ҳозиқ табиб,
Дил яросини иложин қилмади марҳам қўйиб,
Ғусса бирлан оҳ уруб, жондин гузор ўлдум, нетай.
Мисли Адҳам тахту бахтим ташлабон кетсаммукин,
Тоғу чўлларни кезиб, байтул-ҳарам борсаммукин,
Мустафони равзасини ҳаж қилиб келсаммукин,
Остонинг ёстониб, ғафлат қилиб ётсаммукин,
Халқ аро расво, Ҳазиний, шармисор ўлдум, нетай.

Мусаддаслар

Ғамгузоре бул жаҳон, бир-бир кетарни ўйласун,
Юрмасун ялғуз, киши роҳи хатарни ўйласун,
Вақти етганда амонатни тутарни ўйласун,
Бул қаро ер барчани бир-бир ютарни ўйласун,
Ҳасрато, вовайлато бирлан кетарни ўйласун,
Ҳар киши ер остида ялғуз ётарни ўйласун.
Моли дунёни йиғуштурган билан бир кун қолур,
Жон амонатдур кишига, охири бир кун олур,
Кўп халойиқ мол учун ўзини кулфатга солур,
Ҳар киши дунёга келди, билсангиз, охир ўлур,
Ҳасрато, вовайлато бирлан кетарни ўйласун,
Ҳар киши ер остида ялғуз ётарни ўйласун.
Анбиёю авлиёлар ўлмайин қолгони йўқ,
Қуллу нафсин зоиқатул-мавтни билгони йўқ,
Барча кетганлар бу дунёга тақи келгони йўқ,
Қайси соат жон берорини киши-билгони йўқ,
Ҳасрато, вовайлато бирлан кетарни ўйласун,
Ҳар киши ер остида ялғуз ётарни ўйласун.
Бандалик қилғил тирикликда, ғаниматдур нафас,
Кеча-кундуз йиғламоқни, эй биродар, қилма бас,
Ушбу дунё ишлари, беҳудадур ҳою ҳавас,
Жон мисоли андалибдур, бу жасад мисли қафас,
Ҳасрато, вовайлато бирлан кетарни ўйласун,
Ҳар киши ер остида ялғуз ётарни ўйласун.
Ушбу дунёдин гузар қилди ўшал Одам ато,
Шиш пайғамбар ила Нуҳи наби, воҳасрато,
Ҳам яна Иброҳиму Исмоилу ҳам Зикриё,
Мустафо кетти, Ҳазиний йиғлади «во уммато»,
Ҳасрато, вовайлато бирлан кетарни ўйласун,
Ҳар киши ер остида ялғуз ётарни ўйласун.
* * *
Кўнгулни, эй биродар, боғлама дунёга, ҳижрат қил,
Тириклик, бил ғанимат, турмайин уқбога ҳижрат қил,
Бино қўйма иморат мулк ила ашёга, ҳижрат қил,
Кечиб, Фарғона мулкини бериб тарсога, ҳижрат қил,
Олиб аҳлу аёлинг, эмди Байтуллога ҳижрат қил,
Мадина — равзайи поки расулуллога ҳижрат қил,
Туганди эмди дунё, эй биродарлар, бўлинг огоҳ,
Дари тавба ёпилмай, кетма-санг ҳолингга вовайло,
Хуружи қолди эмди Маҳдию Дажжол ила Исо,
Олиб аҳлу аёлинг, эмди Байтуллога ҳижрат қнл,
Мадина — равзайи поки расулуллога ҳижрат қил.
Ҳама шуғл айлади ҳоло зино бирлан шароратга,
Худога бандаман, дерлар бўюн сунмай ибодатга,
Керак ҳижрат қилиш пайғамбарим ётган вилоятга,
Яқин турмоқ учун етгай қиёматда шафоатга,
Олиб аҳлу аёлинг, эмди Байтуллога ҳижрат қил,
Мадина — равзайи поки расулуллога ҳижрат қил.
Сайду хожа, мулло, яхшиларга зарра ҳурмат йўқ,
Фақирларнинг дилида заррача сабру қаноат йўқ
Ки, устоз бирла шогирд ҳам муриддин пирга хизмат йўқ,
Нечук ҳикмат, Ҳазиний, хонзқолар ичра суҳбат йўқ,
Олиб аҳлу аёлинг, эмди Байтуллога ҳижрат қил,
Мадина—равзайи поки расулуллога ҳижрат қил.
* * *
Гуноҳимни, худоё, рўзи маҳшарда ҳисоб этма,
Жуҳуду габру тарсолар қаторида азоб этма,
Жаҳаннам оташиға куйдуруб, жисмим кабоб этма,
Санго қилдим тазарруъ, ноумид айлаб итоб этма,
Узинг раҳм айлагил, Фарғонани зери туроб этма,
Бу дорул-мулкни Тошканд, Андижон янглиғ хароб этма.
Туфайли ҳазрати Шоҳи Жалил — авлоди пайғамбар,
Абу Бакру Умар, Усмон, баҳаққи соқийи кавсар,
Шафиъ қилдим икки шаҳзодани, қаҳр этмагил яксар,
Ғазаб қилғаймукин бизларни ҳам, чун барчамиз музтар,
Узинг раҳм айлагил, Фарғонани зери туроб этма,
Бу дорул-мулкни Тошканд, Андижон янглиғ хароб этма.
Ки, сандин қўрқмайин бир неча одам ҳаддидин ошти,
Зироат ўрниға эл маъсиятлар тухмини сочти,
Гунаҳ дарёси мавж урди, жаҳон ичра тўлуб тошти,
Бало бошиға келғунча халойиқ турфа кўп шошти,
Узинг раҳм айлагил, Фарғонани зери туроб этма,
Бу дорул-мулкни Тошканд, Андижон янглиғ хароб этма.
Хатоси ҳаддин оштики, Лут қавмини ер ютти,
Ушал Нуҳи набини уммати тўфон била кетти,
Муҳаммад умматиға бу аломат феълидин етти,
Гуноҳи кўплигидин холнқим бу ерни тебратти,
Узинг раҳм айлагил, Фарғонани зери туроб этма,
Бу дорул-мулкни Тошканд, Андижон янглиғ хароб этма.
Кўруб мундоғ аломатни, ғанийларда саховат йўқ,
Фақирларни дилида заррача сабру қаноат йўқ,
Замона шайхларида холисанлиллаҳ ибодат йўқ,
Риё тоат қилур халқ ичра, хилватда риёзат йўқ,
Узинг раҳм айлагил, Фарғонани зери туроб этма,
Бу дорул-мулкин Тошканд, Андижон янглиғ хароб этма.
Яраттинг кулли ашёни ўзинг бир «коф»у «нун» бирлон
Ки, ҳарна айламоқлиғ қудратингни олдида осон,
Ғазаб қилсанг, қилурсан барчасини ер била яксон
Ки, Саттор ул-уюб исминг, шафиъ эттим букун, Раҳмон,
Узинг раҳм айлагил, Фарғонани зери туроб этма,
Бу дорул-мулкни Тошканд, Андижон янглиғ хароб этма.
Ҳабибинг ҳурматидин умматин кечгил гуносини,
Узинг авф этмасанг, мушкул эрур қилғон хатосини,
Талаб қилғон гадога даргаҳингдин муддаосини,
Худовано, қабул этгил Ҳазиний илтижосини,
Узинг раҳм айлагил, Фарғонани зери туроб этма,
Бу дорул-мулкни Тошканд, Андижон янглиғ хароб этма.
* * *
Бу фоний дунёдин жумла паямбар кетти, ким қолди,
Хусусан ул Муҳаммад тожи маҳшар кетти, ким қолди,
Шафоатхоҳимиз оламга сарвар кетти, ким қолди,
Абу Бакру Умар, Усмону Ҳайдар кетти, ким қолди,
Ҳасан бирла Ҳусайн хунин жигарлар кетти, ким қолди,
Ҳама лабташнага соқийи кавсар кетти, ким қолди.
Ҳамиша остони ҳазратимға бошини урган,
Туну кун хизмат айлаб, жону дилни ҳаққа топшурган,
Набийнони муборак юзларини доимо кўрган,
Рикоб ушлаб ғазода, Шоҳимардон ёнида турган,
Алини чокари, дунёда Қанбар кетти, ким қолди,
Очибон боби Хайбар, шери сафдар кетти, ким қолди.
Кўринг Афлотуни оламни илмин айлаган тасхир,
Арасту бирла Суқроту Сулаймон — шоҳи оламгир,
Ҳазорон умр кўрган Золу Луқмон кетти бетаъхир,
Улумға қилмадилар шунча ҳикматлар била тадбир,
Доғи Нўширавон, Жамҳури Озар кетти, ким қолди,
Амир Ҳамза била неча диловар кетти, ким қолди.
Асар борму ўшал Нуҳи наби, Айюби донодин,
Худодин роз эшитган қўҳи Тур устида Мусодин,
Нафас таъсир қилғон мурдага Исо — Масиҳодин,
Жаҳон, оламга шуҳрат ҳазрати Юсуф, Зулайҳодин,
Ушал Одам ато, Ҳаввойн модар кетти, ким қолди,
Яна Рустам била Доро, Скандар кетти, ким қолди.
Ажал илгида кетти, қолмади ул шоҳи дин Адҳам,
Чин ошиқ эрдилар Фарҳоду Ширин, Лайли, Мажнун ҳам,
Адам бўлғай ахири ҳашр бўлса, ой била кун ҳам,
Валекин неку бадни қабр ичидин чиқмағай ун ҳам,
Саҳоба тобеъин Султони Санжар кетти, ким қолди,
Жаҳон гулзоридин гул то санубар кетти, ким қолди.
Етиб дастн ани Урганжу Мавру токи Исфиҳон,
Олур божу хирож Чин, Шому Қобул токи Ҳиндистон,
Фарангу англис овозасидин қўрқушуб сўзон,
Қолурму бу жаҳон ичра ажални дастидин бир жон,
Шаҳаншоҳу салотин ҳафткишвар кетти, ким қолди,
Бухоро мулкидин Султон Музаффар кетти, ким қолди.
Қачон Фарғонада хонлар элидин Маллахон ўлди,
Алардин сўнг қочиб баъзи, шариат, дин ямон ўлди,
Кўрингким, бир-бирини қатл этарға паҳлавон бўлди,
Ҳазиний, яхшилар тоқат қилолмай бенишон бўлди,
Алимқулдек баҳодур шоҳи лашкар кетти, ким қолди,
Шаҳодат орзусин этган аскар кетти, ким қолди.

Луғат Ва Изоҳлар

Анқариб — яқин бўлиш
Адув — душман
Аъмо — кўзи ожиз, кўр
Аъмол — амаллар, ишлар
Ағниё — бонлар, бирлиги: ғаннй
Байтул-ҳазан— ғам-ҳасрат уйи
Батн — қорин
Бақя — давоми, қолгани
Бебизоат — ҳеч нарсасиз, камбағал
Бетаъхир — тўхтамай
Беҳамто — ягона, якка, ўхшаши йўқ
Ва-л ябку касиран — кўп йиғласин [арабча]
Габр — оташпараст, мажусий
Гису — ўрилган соч, кокил
Дажжол — охир замонда пайдо бўладиган алдоқчи, фирибгар шахснинг номи
Дайр—1] бутхона, 2] майхона
Диловар — ботир, қаҳрамон
Дорул-мулк— мамлакатнинг марказий шаҳри, пойтахт
Дуто — эғилган, букилган
Жаҳим—жаҳаннам, дўзах
Жоми ваҳдат — яккаю ягона худо
Жомиъ ал-Қуръон — Қуръонни жамловчи
Журм — гуноҳ.
Залил — хор, тубан, паст
Зери туроб — тупроқнинг таги
Зуннор — насронийлар, зардуштийлар белига.боғлаб юрадиган ип [ғайри мусулмонлпк белгиси]
Иёдат — беморни кўргани бориш, касалдан ҳол сўраш
Ифшо — ошкор қилиш, фош қнлиш
Иҳтироз — сақланиш, ўзини четга олиш
Кавсар — биҳишт [жаннат]даги булоқнинг номи
Кироман котибайн — одамнинг елкасида ўтириб, унинг яхши ва ёмон
ишларини ёзиб борувчи икки фариштага ишора
Коҳил — суст, танбал
«Коф»у «нун»— мазкур ҳарфлардан таркиб топган арабча «кун» [бўл] сўзига ишора
Кулли бани — ҳамма қавм, барча одамлар
«Куллу нафсин зоиқатул-мавт» — ҳар бир жон [нафс] ўлим мазасини тортиб кўради [арабча]
Қўҳкан — Фарҳоднинг лақаби
Лайлу наҳор — кечаю кундуз.
Мазҳар— ошкор, намоён бўладиган жой
Марқад — мозор, қабр
Машом — димоғ, бурун
Маъсият — гуноҳкорлик
Маҳшар — қиёмат.
Минқор — қушнинг тумшуғи
Мифтоҳ — калит
Муддаий — даъво қилувчи
Музвар — мажбур бўлган, ночор, ноилож
Мусаллат — ғолиб бўлиш, енгиш
Мустафо — 1) танланган; 2) Муҳаммад алайҳис-саломнинг лақабларидан бири
Муттако — суянчиқ
Мушкилкушо — мушкилларни ечувчи
Мушрик—1) худонинг ягоналигига ишонмайдиган одам; 2) бутпараст
Муғбача— 1) майфурушлик дўконининг хизматкори, шогирди; 2) соқий
Муҳол — қийин, имкондан ташқари
Набийно — пайғамбаримнз (арабча)
Найсон — сурёний ойининг еттинчиси. Ривоятга кўра, гўё шу ойда ёққан ёмғир қатраларидан садафда марварид йиғилади, апрель.
Нигин — узук, муҳрли узук
Нибино — кўзи ожиз
Оби ҳайвон — тириклик суви
Пайрав — издош
Пашмина— 1) жундан тўқнлган мато. 2) чакмон
Пири Канъон — Юсуф алайҳис-саломнинг отаси Яъқуб алайҳис-саломга ишора
Пири муғон—1) зардуштий динининг пешвоси. 2) Майхона эгаси.
Пушту паноҳ — сунчиқ, ҳомий, мададкор
Пўта, фўта — белбоғ
Расул — пайғамбар, элчи
Расулуллоҳ — оллоҳнинг элчиси, пайғамбар
Раҳзан — йўлтўсар, қароқчи
Раҳматан лил-оламин — бутун оламларга раҳмат қилиб... (арабча)
Раҳо қилмоқ — қутқармоқ
Риёзан — машаққат
Ризвон — саккиз биҳиштнинг бири
Рикоб — узанги
Рисолатпаноҳ — элчилик, пайғамбарликниьт паноҳи, Муҳаммад алайҳиссаломнинг сифатларидан бири
Регистон— 1) қумлик жой, қумлоқ; 2) Фарғона вилояти Бағдод ноҳияси Чопдор қишлоғидаги жой
Рўшно — нур, ёруғлик
Савт—1) садо, овоз; 2) қамчи
Саййид ал-мурсалин — элчиларнинг сиййиди
Саттор—1) беркитувчи, яширувчи; 2) мажозий айбни беркитувчи, худонинг сифатларидан бири
Сафдар — ботир, жасур
Саҳоба — пайғамбар Муҳаммад алайҳис-саломнинг ҳамсуҳбатлари
Сиво — бошқа, бўлак: (мосиво — ҳамма нарсадан маҳрум)
Сиротул-мустақим — тўғри йўл
Симо—1) қўшиқ, хониш; 2) завқ-шавқ ҳолати
Табоҳ — хароб, вайрон
Тажалли—1) жилва қилиш, ошкор бўлиш, 2) илоҳий нур
Тараҳҳум — раҳм қилиш
Тариқат —1) йўл, мазҳаб, 2) тасаввуф таълимоти бўйича ҳаққа етишиш йўлидаги иккинчи босқич.
Тасаддуқ — 1) садақа қилиш, яхшилик қилиш, 2) кечириш, гуноҳидан ўтиш
Тасхир — қўлга киритиш, забт этиш
Тағофул — билиб-билмасликка солиш
Тўша — озиқ-овқат, йўл озиги
Уқбо — охират, нариги дунё
Фужур — тўғри йўлдан озиш
Фузун — ортиқ, кўп
Ҳайр ила шарр — яхшилик билан ёмонлик
Хайрул-башар — 1) одамларнинг яхшиси, 2) Муҳаммад алайҳис-саломнинг лақабларидан бири
Халофат — халифалик, подшолик
Ҳатти барот — озодлик хати, халос бўлиш ҳужжати
Хукбон — тўнғиз боқувчи
Хуштакаллум — ширинсўз
Чокар — хизматкор
Шарорат — ёмонлик
Шафиъ қилмоқ — воситачи қилмоқ
Шақоват — бахтсизлик, қийинчилик
Шаҳодат— 1) гувоҳлик, 2) шаҳид бўлиш, қурбон бўлиш
Шойиста — лойиқ, муносиб
Эрон (эран) — эр, мард
Эҳром — ҳажга борувчилар киядиган оқ либос
Яксар— 1) танҳо, якка, 2) бирданига, дафъатан
Қабзият — қийинчилик, машаққат
Қавий — бақувват, кучли
Қалил — озгина
Қобизул арвоҳ — Азронл
Қонеъ (қониъ)— қаноат қилувчи, рози бўлувчи
Кум — Тур (арабча)
Ғамбода — ғамгин, ғам ютган
Ғайр — бошқа, бўлак; ғайр аз худо — худодан бошқа
Ғалат — нотўғри
Ғаний — бой, бадавлат
Ғизо — овқат озиқ
Ғилу ғаш — паришонхотирлик, ташвишланнш
Ғино — бойлик _
Ғулом — қул
Ғурбаткашида — ғарибликни кўрган, мусофирлик машаққатини тортган
Ҳажарул-асвод — Саудия Арабистонининг Макка шаҳридаги муқаддас қора тош
Ҳазорон (ҳазор) — минг
Дашр— 1) тўпланиш, йиғилиш, 2) қиёмат
Ҳафткишвар - етти мамлакат
Ҳидоят — тўғри йўл кўрсатиш
Ҳижрат — кўчиш
Ҳифз— асраф, сақлаш
Ҳодий — тўғри йўл кўрсатувчи, раҳбар
Ҳозиқ — яхши билувчи, ўз ҳунарини яхши ўзлаштирган одам
Ҳотами Той - сахийлиги билан ном қозонган араб қабила бошлиқларидан бири.

Жуғрофий Ва Киши Номлари

Адан—Яманнинг жанубида жойлашган шаҳар номи
Байтулло — Макка шаҳрида Каъба зиёратгоҳи
Бобил — Ироқдаги қадимий шаҳар. Вавилон
Жаннатул-Бақя — Саудия Арабистонининг Мадина шаҳридаги жой.
Мийно — Арабистондаги бир тоғ
Муздалифа — ҳажга борганлар Арофат тоғидан Мийнога қайтаётганда тўхтайдиган жой
Тур — Арабистондаги тоғ
Хайбар — Мадина билан Дамашқ ўртасидаги воҳа ва довон номи; 628 йилда пайғамбар Муҳаммад алайҳис-салом забт қилган қалъа
Хонқиз, Чимён — Фарғона вилояти, Фарғона ноҳиясидаги қишлоқлар Қаровултепа — Фарғона вилояти, Бағдод ноҳиясидагн қишлоқ
Абу Бакр — пайғамбар Муҳаммад алайҳис-саломнинг энг яқин саҳобаларидан бири
Адҳам — машҳур балхлик Иброҳим Адҳам, лақаби Абу Исҳоқ, 777 йилда вафот этган
Айюб — исломдан аввал ўтган пайғамбар, ҳамма азоб-уқубатларга бардош бергани билан ном қозонган
Али — Муҳаммад алайҳис-саломнинг куёвлари
Алимқул — Қўқон хонининг саркардаси, чор аскарларига қарши курашда ҳалок бўлган
Арасту — таниқли юнон файласуфи Аристотель (эрамиздан аввалги 384—322- йиллар)
Билқис — Сулаймон пайғамбарнинг хотини
Вайсул Қаран — Шайх Увайс Қараний. Увайсия тариқатнинг асосчиси
Довуд — исломиятдан аввал ўтган пайғамбар. Сулаймон пайғамбарнинг отаси
Халилуллоҳ — исломиятдан аввал ўтган Иброҳим пайгамбарнинг лақаби
Шиблий — машҳур шайх Абу Бакр Муҳаммад Жаъфар ибн Юнуснинг тахаллуси (861—945 йиллар)
Шоҳ Жалил — ривоятларга кўра, мазкур киши пайғамбаримиз авлодларидан бўлиб, мақбараси Фарона вилояти Бувайда ноҳиясидаги Пошшопирим қишлоғида жойлашган. Мазкур мақбара меъморчилик обидаси сифатида давлат муҳофазасига олинган.
Шуайб — исломиятдан аввал ўтган пайғамбар
Юнус — исломиятдан аввал ўтган пайғамбар

Юсуф — Яъқуб пайғамбарнинг ўғли